برج طغرل در شهر ری

بنا به گفته فرزانه انديشمند استاد منوچهر آرين پژوهشگر خراساني عرصه تاريخ علم كشور در مقاله نگاه ديگري به برج‌ها اطلاق واژه برج به اين بنا و بناهاي مشابه از آنجا كه برج به منازل عبور حركت سالانه خورشيد در دایره‌البروج گفته مي‌شود حكايت از اين مطلب دارد كه گذشتگان از روي سايه‌هاي اين ابنيه و دريچه‌هاي گذر نور خورشيد كه در روي آن‌ها تعبيه شده پي به برجي كه خورشيد در آن غوطه‌ور مي‌باشد مي‌بردند زيرا كه در هر برجي خورشيد ارتفاع خاصي در آسمان نسبت به افق و ميل خاصي نسبت به جهات جغرافيايي مناطق دارد؛ لاجرم سايه‌ها و طرز تابش آن متفاوت خواهد بود كه از اين تغييرات مي‌توان در تعيين روزها و برج‌ها بهره‌ برد و اين فناوري به كار رفته در اين ساختمان‌هاست كه كلمه برج را زيبنده نام آن كرده است.

در ادامه توضیحات و عکس های بیشتری را برای شما آماده کرده ایم.در ضمن دانلود تصاویر این برج با کیفیت بالاتر و بدون برچسب را نیز مهیا نموده ایم...

برج طغرل در شرق آرامگاه ابن بابویه در شهر ری واقع شده‌است. بنای آجری برج طغرل، که مساحت آن با احتساب باغ و دیوارهای احداث شده درسال ۱۳۷۹ به ۵۰۰۰ مترمربع می‌رسد، از جمله آثار به جا مانده از دوره سلجوقیان و مربوط به نیمه دوم قرن ششم قمری است‌.
 ارتفاع برج بدون سقف در حدود ۲۰ متر است‌. از نظر معماری ضخامت دیوار برج از ۱/۷۵ تا ۲/۷۵ متر و قطر داخلی و خارجی آن به ترتیب ۱۱ و ۱۶ متر است‌. سطح بدنه بیرونی برج به ۲۴ ترک تقسیم شده‌است‌.

در قسمت فوقانی برج تزیینات و کتیبه‌ای به خط کوفی وجود داشته که در قرون گذشته از بین رفته است‌. در ۱۳۰۱ ق‌، به فرمان ناصرالدین شاه‌، بخش فوقانی برج که فرو ریخته بود، مرمت و بازسازی شد و آخرین مرمت نیز در سال‌های اخیر صورت گرفته‌است‌.

برج طغرل در واقع یک ساعت طبیعی نیز به حساب می‌آید؛ زیرا معماری آن به صورتی است که در بالای هر ترک‌ چهار و نیم دایره وجود داردکه بیانگر یک ربع ساعت است‌. در بالای آن‌ها نیز شش مستطیل است که هریک ۱۰ دقیقه را نشان می‌دهد. سپس شیارهای ریزتری، به عنوان ثانیه، وجود دارد که هرگاه خورشید در وضعیت تازه‌ای قرار بگیرد‌، با ایجاد سایه روشن‌ها، زمان دقیق نشان داده می‌شود.

۲ ناودان شرقی و غربی ساعت سه و نه را نشان می‌دهدو درهای ورودی برج، در شمال و جنوب آن، نیز ساعت شش و دوازده هستند. گفته می‌شود که این مکان آرامگاه طغرل‌، از سلاطین سلجوقی است که به دلیل علاقه به نجوم‌این برج را بنیاد گذاشته‌است‌.

از ویژگی‌های این محوطه آرامگاه استاد سیدمحمد محیط طباطبایی‌، ادیب معاصر و پدر تاریخ ایران است که وصیت کرده بود، به خاطر علاقه خاصی که به این برج و معماری آن داشته است‌، او را در پای این برج به خاک بسپارند. در سال ۱۳۱۰ شمسی اين برج در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌‌است.

 

چالش‌ و اختلافات فراوانی میان کارشناسان و مورخان درباره‌ی شخصیت مدفون در این بنا وجود دارد. عده‌ای آن را آرامگاه طغرل بیک سلجوقی می‌دانند و در مجمل‌التواریخ صفحه‌ی ۴۶۵ اینگونه آمده‌است که «سلطان طغرل‌بیک در شهر ری وفات رسید و تربتش آنجا برجاست».

عده‌ای دیگر از نویسندگان این مکان را محل دفن خلیل سلطان از فرزندان تیمور لنگ و همسر او شاد‌الملک می‌دانند.

در کتاب جامع ری باستان تالیف حسن کریمیان نیز آمده‌است که گروهی این بنا را منتسب به فخر‌الدوله می‌دانند.

استاد سید محمد طباطبایی با توجه به تحقیقات مفصلی که پیرامون این اثر تاریخی و شخصیت مدفون در آن داشته‌است این بنا را متعلق به ابراهیم الخواص می‌داند.

برج طغرل برای نخستین بار در سال ۱۳۰۱ قمری و در پایان سي و پنجمين سال پادشاهی ناصرالدین شاه مرمت و بازسازی شد. این مرمت به دستور شاه و به دست وزیرش امین السلطان انجام گرفت و لوحه‌ای مرمر بر سردر بنا نصب گردید. این بازسازی بنا را از خطر نابودی نجات داد ولی ظرافت کاری‌های قدیمی و بقعه‌ی کتیبه‌ی کوفی آن را از بین برد.

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ سال‌ها این بنا متروک بود تا در اوایل دهه‌ی هفتاد بار دیگر مورد بازسازی قرار گرفت و بطور جدی در نیمه‌ی سال ۱۳۷۷ آغاز و در زمستان ۱۳۷۹ به پایان رسید.

در حال حاضر بازسازی بنا به دست منطقه ۲۰ شهرداری تهران در محوطه‌ای به وسعت ۲ هکتار و به منظور گسترش و ساختن فرهنگسرا، کتابخانه، موزه و رستوران در حال انجام می‌باشد.

در ضلع شمالي و جنوبي برج دو سردر با معماري طرح رازي ساخته شده است و تقريباً تا ارتفاع چهارمتري برج ديوارها به صورت توپ تا قطر ديوارهاي حدود 5/1 متر تشكيل شده و ديوارهاي بالاي ارتفاع چهارمتر به صورت تو خالي طراحي شده و وسط آن پلکاني وجود دارد كه درب آن در همان ارتفاع در ضلع شمالي بنا خودنمایي مي‌كند كه رابطي بين قسمت‌هاي تحتاني و فوقاني برج مي‌باشد درب‌ها و قوس‌هاي رازي كه فشار فوق‌العاده‌اي را تحمل مي‌كند و تو خالي بودن ديوارهاي فوقاني به استحكام بنا كمك كرده و جنس خشت به كار رفته در برج كه از زاج و خاك و سفيده تخم مرغ است بر استحكام آن مي‌افزايد.

قدمت برج و پا برجا بودن آن در طي 700 سال كه از ساخت آن مي‌گذرد با توجه به وقوع زلزله‌هاي سهمگين در ناحيه نشان از پي مستحكم و عميق اين بنا دارد.

پي سازنده اين برج در كف آن در كناره‌هاي ديوارها كانال‌هاي گذر هوا را تعبيه كرده‌ كه اين كانال‌ها مانع از رطوبت ديوارها و از بين بردن خرابي‌هاي ناشي از آن مي‌شود و ديوارهاي برج طوري طراحي شده كه موجب طنين صدا در درون بنا مي‌شود. و اگر واعظي يا خواننده‌اي در وسط برج خطبه‌اي ايراد كند و يا تصنيفي را بسرايد صداي آن در همه برج طنين انداز مي‌شود و به صورت اكو وار به سمع همه مي‌رسد كه البته وجود سقفي مخروطي كه بر فراز ديوارهاي برج قرار داشته كه هم اكنون اثري از آن بر جاي نيست شايد به اين فناوري اكستيكي جلوه‌اي ديگر مي‌داده است.

اين برج علاوه بر آنكه یادآور فرزانگان و دلاوران عصر خود مي‌باشد استاد سازنده آن كاربردهاي ديگري را در جاودانه ساختن آن بكار برده و معماري پنهاني را براي پي بردن به اسراري با آن عجين كرده است.

از جمله كاربرد اين برج استفاده در شب‌هاي تار با استفاده از روشن كردن آتش بر باروي بلند آن براي راهنمایي مسافران جاده ابريشم كه از جانب خراسان به جانب ري مي‌آمدند بوده و در روز احتياجات گاه‌شماري مردم را مرتفع نموده است.